Zehirsiz Kişisel Bakım ve Temizlik Ürünleri Çalıştayı / Sonuç Raporu

çalıştay1

Kadıköy Kooperatifi Neden Bu Çalıştayı Düzenledi?

Kadıköy Kooperatifi, tüketim meselesini yalnızca gıda tüketiminden ibaret olarak görmemekte, gündelik tüketim alışkanlıklarımızın bütününü düşünerek tartışmalarını ilerletmeye çaba göstermektedir. Gündelik tüketim alışkanlıklarımızın önemli bir kalemi olan kişisel bakım ve temizlik ürünleri çoklukla temel ihtiyaçlar olarak görülmemekte, lüks ihtiyaç olarak algılanmaktadır. Bu durum, kişisel bakım ve temizlik ürünlerine dair tartışmaların sağlıklı yapılamamasını da beraberinde getiriyor.

Halbuki, gıda gibi temel tüketim kalemlerimizin bir diğeri de kişisel bakım ve temizlik ürünleri ve aynı zamanda insan merkezli değil ekolojik olarak düşünülmesi ve yapılandırılması gereken bir alandır. Ancak, kişisel bakım ve temizlik ürünleri büyük bir sektör ve bu sektörde dev-küresel şirketlerin egemenliği tesis edilmiştir. Bu şirketler,  yüzyıllardır kadim bilgilerle kurulmuş olan üretim gücünü de üreticilerin ve halkın elinden almaktadır. Bu durumu tespit etmek, sorgulamak ve karşısında ne tür birliktelikler oluşturulabileceğinin arayışında olmayı önemli görüyoruz.

Bir süredir zehirsiz/ekolojik kişisel bakım ve temizlik ürünleri üreten üreticiler ile diyalog içerisinde beraber çalışma yolları aramaktaydık. Bu süreç içerisinde bu tür üreticilerin, üretim ve etiketleme mevzuatlarından, ekonomik ve hukuksal yapılardan kaynaklı ciddi sorunlar yaşadığını gözlemledik. Bir tüketim kooperatifi olarak bu zorluklar bizim de birlikte çalışmamız önünde engeller oluşturmaktaydı. Şirketlerin egemen olduğu, endüstriyel girdisi yoğun bir sektörde, küçük, zehirsiz, ekolojik kaygılarla üretim yapmak; emeğe ve doğaya saygı göstermek, üretilen ürünleri daha fazla kişiye ulaştırmak önemli bir sorunsalımız olarak karşımızda durmaktaydı. Bu zorlukları kısa vadede aşmak çok mümkün değilse bile, kolektif ve dayanışmacı çözümler üretmenin ne kadar mümkün olduğunu araştırma niyetiyle 1-2 Mart 2019 tarihinde İstanbul’da Zehirsiz Kişisel Bakım ve Hijyen Ürünleri Çalıştayı’nı düzenledik. 1 Mart günü kapalı bir yuvarlak masa şeklinde gün boyu tartışmalar yapıldı. 2 Mart tarihinde ise açık oturumlar şeklinde sunumlar ve uygulamalı atölye çalışmaları yapıldı. Çalıştay giderleri, Kadıköy Kooperatifi ve katılan üreticilerin kendi imkanları ile oluşturduğu imece bütçeden karşılandı. Potlaç Atölye mekânını kullanım desteği sundu.

cal3

Çalıştaya, kendi imkanlarımızla bulduğumuz ve iletişim kurduğumuz, çoğu farklı şehirlerde ikamet eden şu üreticiler katıldı: Jil Doğal, Ayn-Şifa, Açelya Doğal, Otama Balsam, Zeytinli Ekoloji topluluğu/Refikler Çiftliği, Yırca Hanımeli El ve Ev Ürünleri, Baboon Natural Cosmetics, Kudra Cilt Besinleri, Badecanlar Zehirsiz Şeyler, Atölye Patika, Mana Şifa Hizmetleri, Çukuroba Lavanta Permakültür çiftliği, Zehirsiz Ev, Kimya Mühendisleri Odası’ndan Hadiye Çadırcı ve Biokimyager Anne.

Çalıştay Sonuç Raporu

Çalıştayda öncelikle üreticilerle birlikte ortaklaşılan temel problemler konuşuldu. Sonrasında bu problemlere çözüm önerileri arandı.

Tespit edilen ortak sorunlar:

Çalıştayda ortaklaştığımız sorunları şu başlıklar altında ifade edebiliriz:

1- Yasal Süreçlere dair sorunlar

  • Mevcut temizlik ve kişisel bakım ürünleri yönetmeliği büyük şirketleri ve endüstriyel üretimi gözeterek hazırlanmıştır; buna istinaden, aşağıdaki türden sorunlar ortaya çıkmaktadır:
  • Ürün güvenilirliği için yapılacak çeşitli testlerin maliyeti,
  • Etiketleme mevzuatı için barkod alımına ilişkin maliyet,
  • Üretim yeri maliyeti
  • İstihdam zorunluluğu olan eleman (kimya mühendisi vb.) ve muhasebeleştirme giderleri maliyeti

2- Ekolojik Hammadde Tedariği

  • Bazı hammaddelerin üretim yerinde bulunmamasından kaynaklı tedarik zorlukları
  • Başka yerden getirilecek ham maddelere ilişkin karbon ayak izi kaygısı
  • Kendi hammaddesini üretmek isteyenlerin bu üretim süreçlerine ilişkin eğitim ve araç eksikliği   
  • Gereç teminine ilişkin yaşanan zorluklar

3- Ulaşım /Lojistik

  • Hammadde tedariği (karbon ayakizi)
  • Tüketiciye ulaştırma (kargo ve ulaşım masrafı)
  • Depolama ve saklama (doğal şişe tedariği)

4- Ortak Kavramlar

Zehirsiz kişisel bakım ve temizlik ürünleri üretimi yapan bütün üreticilerin kullandıkları            kavramlarda ortaklaşmaya dair yaşanan sorunlar;

5-  Mekan Organizasyonu

Üretim yapılan alan, depolama alanı ve satış yapılan alana ait asgari olması gerekli koşulların neler olduğuna ilişkin mevzuat ve maliyetler.

Bir takım çözüm önerileri:

1-  Üreticilerin bir araya gelmesi

Hukuki ve ekonomik sorunlara karşı benzer kaygılara sahip, ortak sorunları paylaşan üreticilerin bir araya gelmesi; çeper iletişim ağları, sorun ve paylaşım ağları, forumlar oluşturmak; mümkün olan yerlere ortak lojistik kanalları oluşturmak.

2- Mümkün olan yerlerde üretim atölyelerini ortaklaştırmak

Hukuki ve ekonomik bir takım kaynağı ortaklaştırmak; mevcut atölyeleri ortak kullanmak; tedarik, üretim izinleri ve süreçlerini ortaklaştırmak, kooperatifleşme ve benzeri ortak dayanışmacı süreçler inşa etmek.

3- Mevzuat talebi

Küçük ölçekli zehirsiz kişisel bakım ve temizlik ürünleri üreten üreticilerin içinde yer alabileceği, bu üreticilerin özgün yapısını, koşullarını ve üretim biçimlerini gözeten, koruyan ve destekleyen bir mevzuatın oluşturulması; bu amaçla benzer üreticilerin bir araya gelerek güç birliği yapması ve taleplerini ilgili bakanlık ve kurumlara iletmesi.

çal1

Genel Değerlendirme

Çalıştay öncelikle sorunlar üzerinde odaklandı bu vesileyle ortak sorunlarımızı tespit ettik. Ortak sorunlarımıza cevaplarımızın başında “küçük üreticiler”in biraraya gelmesi ile meseleri daha rahat ve anlaşılır tartışa bileceğimiz üzerinde uzlaştık. İki iletişim ağından bahsedildi bunlardan ilki geniş, herkese açık olan bir iletişim ağı ve diğeri de sadece küçük üreticilere açık olan merkez iletişim ağı olarak kurgulandı.

Öncelikle herkese açık bir iletişim platformu konuşuldu. Bu geniş ağda daha çok bilgilendirme ve bilinçlendirme üzerinden bilgi paylaşımı yapılacak. Yine bu ortak ağ üzerinden diğer bir sorunsalımız olan kavramları ortaklaştırmak adına çalışma yapılabilir. (Örneğin kozmetik kelimesi, bunun yerine ne denebilir? Kendi ortak kavramlarımızı üretebilir miyiz?) Merkez iletişim ağı için, şu an belirli bir hacme sahip küçük üreticiler bir araya gelerek sorunları daha ayrıntılı konuşabileceği bir platform olarak düşünüldü. Daha çok üreticilerin biribirlerini gözetlediği bir yapı kurularak, bilgi şeffaflığı, ortak güvence yapısının kurulması, deneyim paylaşımı gibi konularla birlikte yasal süreçler için gerekli masraflar nasıl ortaklaşabilir konuları tartışılabilir.  (Örneğin, ürüne katılacak koruyucu maddeler, lojistik ve geri dönüşüm süreçlerine yönelik konular.)

Bu iletişim ağında diğer bir sorunumuz olan tedarik ve dağıtım gibi süreçlerin ortaklaşması da gündem yapılabilir. (belirli bölgelerde yetişen ürünleri birbirinden takası), yine ortak ambalaj alımı ve aynı zamanda geri dönüşümü de ortaklaştırabilirler.

Ortaklaşılan sorunlardan bir ve belki de en önemlisi de yasal mevzuatla ilgiliydi. Bu amaçla, üreticileri tanımlayacak yeni mevzuat tanımı olması gerektiği, bunun için de üreticiler, Kimya Mühendisleri Odası ve kooperatifler gibi dayanışma yapılarının bir araya gelmesi ve konunun muhattapı olan bakanlıklar ve diğer kurumsal yapılarla görüşmeler yapabilir, mevzuat oluşumunda aktif rol alabilir. Bu kapsamda çatı bir kavram oluşturulması gerekecektiği dile getirildi. Bahsi geçen kapsamdaki üreticilerin küresel çaplı-endüstriyel üreticilerden farkını gözeten, koruyan ve gelişimi destekleyen bir mevzuatın hazırlanması, bu alanda ciddi bir boşluğu dolduracak ve üretici ile tüketiciyi karşılıklı olarak koruyacak bir formül geliştirmede önemli bir adım olacaktır.

Yasal sürecin olgunlaşabilmesi için, bahsi geçen üretim modelinin, şirketlerin güçlü olduğu endüstri sektöründen ayrı düşünülmesi gerekmektedir. Bu noktada ölçek sorununun önemi ortaya çıkmaktadır. Mevcut koşullarda üreticiler nezdinde sürdürülebilir üretim yapılabilmesi için  üretilen ürün sayısının binleri bulması gerekiyor. Bu durum küçük ölçekli ekolojik üreticileri endüstriyelleşmeye ve şirketleşmeye mecbur bırakıyor. “Tencere ölçekli” küçük üreticilerin ise “kendi efsunlu sürecine sadık kalarak üretmek” derdi böylece heba ediliyor. Bu koşullarda mevzuat dışı süreçlere itilen üreticiler, belirsiz ve gri bir alanda çalışmalarını sürdürüyor. Bu durum da üreticilerin gerek lojistik, gerek ürün satış noktası, gerek hammadde tedariği gibi noktalarda ciddi sıkıntılar yaşamasını beraberinde getiriyor. Nihai olarak ise bu ürünlerin kullanıcılarının marjinal olarak kalmasına, kitlesel olarak bu ürünlerin kullanım imkanlarının daralmasına, elitleşmesine maruz kalındığı söylenebilir. Üreticilerin yola çıkarken gözettikleri ekolojik ve adalet kaygısı, mevzuat eksikliği ve piyasa çerçevesi içerisinde sınırlı sayıda kişinin bu ürünlere erişebilmesi ve kullanması ile sonuçlanmaktadır.

Sonuç

Sonuç olarak kişisel bakım ve temizlik/hijyen ürünleri piyasasına büyük çaplı şirketlerin egemenliğinden söz edebiliriz. Bu alanda büyük şirketler tarafından oluşturulan ihtiyaçlar ve sonrasında üretilen ürünlerin üretim süreçlerinde ve kullanımlarımız sonrasında çevre ve insan sağlığına olan zararları ile ilgili pek çok olumsuz bilgi mevcut. Büyük şirketler tarafından üretilen, üretim süreçleri hakkında bilgi sahibi olmadığımız ve etiketlerinde mevcut bilgileri anlamadığımız bu endüstriyel ürünler evlerimize girmekte.

Kadıköy Kooperatifi olarak doğa ve insan sağlığına değer verdiğimiz için zehirsiz kişisel bakım ve temizlik ürünlerinin üretilmesinin desteklenmesini önemsiyoruz. Canlıların ve çevrenin sağlığına değer veren, yerel, küçük çaplı üretim yapan üreticilerin ürettikleri kişisel bakım ve temizlik ürünlerinin daha geniş kesimler tarafından erişilebilir olmasını ve kullanılmasını önemsiyoruz. Üretim süreçleri hakkında bilgi alabildiğimiz, kullanılan hammaddelerin neler olduğunu sorup öğrenebildiğimiz üreticisini tanıdığımız zehirsiz kişisel bakım ve temizlik ürünlerini üreten  üreticiler ile bu alanda birlikte çalışmayı kıymetli buluyoruz. Bu alanda oluşturulacak olan yeni mevzuat konusunda küçük ölçekli zehirsiz kişisel bakım ve temizlik ürünleri üreten üreticilerin bu çabalarını destekleyeceğimizi ve dayanışma içerisinde olacağımızı paylaşmak istiyoruz.

cal4

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s